Հաշմանդամների և տարեցների օրենսդրությանը վերաբերող պարզաբանումներ

Հարց 1. Ո՞վ է համարվում հաշմանդամ անձ:
Հաշմանդամ` անձ, որը, առողջության խաթարմամբ պայմանավորված, կենսագործունեության սահմանափակումների հետևանքով ունի սոցիալական պաշտպանության անհրաժեշտություն:

Հարց 2. Ո՞վ է անձին սահմանում հաշմանդամություն:
Անձին հաշմանդամություն սահմանում են բժշկասոցիալական փորձաքննության ոլորտում իրավասու պետական մարմինները:

Հարց 3. Ի՞նչ կարգավիճակ է տրվում բժշկասոցիալական փորձաքննության ոլորտում իրավասու պետական մարմնի կողմից հաշմանդամ ճանաչված անձին:
Բժշկասոցիալական փորձաքննության ոլորտում իրավասու պետական մարմնի կողմից հաշմանդամ ճանաչված անձին սահմանվում է հաշմանդամության 1-ին, 2-րդ կամ 3-րդ խումբ, իսկ մինչև 18 տարեկան երեխաներին` հաշմանդամ երեխայի կարգավիճակ:

Հարց 4. Ի՞նչ է բժշկասոցիալական փորձաքննությունը:
Բժշկասոցիալական փորձաքննությունը հիվանդության, խեղման կամ վնասվածքի հետևանքով օրգանիզմի ֆունկցիաների կայուն խանգարումներով պայմանավորված կենսագործունեության սահմանափակումների գնահատման հիման վրա հաշմանդամության uահմանումը, ինչպեu նաեւ հաշմանդամի վերականգնման և սոցիալական պաշտպանության տեսակների որոշումն է:

Հարց 5. Ի՞նչ է հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանությունը:
Հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանությունը տնտեսական, սոցիալական և իրավական միջոցառումների համակարգ է, որը հաշմանդամների համար ապահովում է կենսագործունեության սահմանափակումները հաղթահարելու, փոխարինելու (փոխհատուցելու) պայմաններ և ուղղված է հասարակական կյանքում նրանց մասնակցության համար մյուս քաղաքացիներին համարժեք հնարավորությունների ապահովմանը:

Հարց 6. Ի՞նչ է հաշմանդամների վերականգնումը:
Հաշմանդամների վերականգնումը ներառում է բժշկական, մասնագիտական և սոցիալական միջոցառումները, որոնք ուղղված են հաշմանդամի կենսագործունեության սահմանափակման վերացմանը կամ հնարավորինս փոխհատուցմանը:

Հարց 7. Ինչպե՞ս է իրականացվում հաշմանդամների վերականգնումը:
Հաշմանդամների վերականգնումն իրականացվում է հաշմանդանների վերականգնման անհատական ծրագրին համապատասխան:

Հարց 8. Ի՞նչ է հաշմանդամների վերականգնման բազային ծրագիրը:
Հաշմանդամների վերականգնման բազային ծրագիրը պետական բյուջեի միջոցների հաշվին իրականացվող, հաշմանդամներին անվճար տրամադրվող նվազագույն վերականգնողական միջոցառումների, մատուցվող ծառայությունների, հատկացվող տեխնիկական և օժանդակ միջոցների երաշխավորված ցանկ է:

Հարց 9. Ո՞ր իրավական ակտերով է կարգավորվում հաշմանդամներին պրոթեզաօրթոպեդիկ և վերականգնողական պարագաների տրամադրումը:
Հաշմանդամներին պրոթեզաօրթոպեդիկ պարագաներով և վերականգնողական պարագաներով ապահովումը կարգավորվում է «Հայաստանի Հանրապետությունում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքով /1993 թ./ և Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2007թ-ի ապրիլի 12-ի «Պրոթեզաօրթոպեդիկ պարագաների, վերականգնման տեխնիկական և այլ օժանդակ միջոցների տրամադրման կարգը, պրոթեզաօրթոպեդիկ պարագաների, վերականգնման տեխնիկական և այլ օժանդակ միջոցների օգտագործման ժամկետները հաստատելու և Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2003 թ-ի դեկտեմբերի 24-ի N 1780-Ն որոշումն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» N 453-Ն որոշմամբ:

Հարց 10. Ու՞մ է տրամադրվում հաշմանդամի սայլակ:
Հաշմանդամի սայլակներ տրամադրվում են առաջին խմբի հաշմանդամներին և մինչև 18 տարեկան հաշմանդամ երեխաներին` ՀՀ բժշկասոցիալական փորձաքննության գործակալության տարածքային մարմնի եզրակացության հիման վրա:

Հարց 11. Որտեղի՞ց և ինչպե՞ս հաշմանդամը կարող է ստանալ սայլակ:
Սայլակ ստանալու համար անձը կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը պետք է դիմի սոցիալական ծառայությունների տարածքային մարմին (ՍԾՏՄ)` ներկայացնելով անձնագիրը, մինչև 18 տարեկանների համար` ծնողներից մեկի անձնագիրը և երեխայի ծննդյան վկայականը, հաշմանդամության քաղվածք-տեղեկանքը, տարածքային բժշկասոցիալական փորձաքննության հանձնաժողովի եզրակացությունը սայլակ ստանալու անհրաժեշտության վերաբերյալ, իսկ առաջին անգամ դիմելու դեպքում` վերականգնողական անհատական ծրագիրը` ՎԱԾ: ՍԾՏՄ-ն քաղաքացուն հատկացնում է տեղեկանք` «Պրոթեզաօրթոպեդիկ» ՍՊԸ-ից սայլակ ստանալու համար (հասցեն` Երևան, Ծարավ-Աղբյուրի 55ա):

Հարց 12. Ին՞չ ժամկետով է տրվում հաշմանդամի սայլակը:
Հաշմանդամի սայլակը հատկացվում է 3 տարի ժամկետով:

Հարց 13. Ու՞մ է տրամադրվում լսողական սարք ՀՀ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին:
Լսողական սարք տրամադրվում է հաշմանդամներին, մինչև 18 տարեկան երեխաներին և տարիքային կենսաթոշակառուներին /համապատասխան բժշկական և այլ փաստաթղթերի հիման վրա/:

Հարց 14. Որտեղի՞ց և ինչպե՞ս անձը կարող է ստանալ լսողական սարք:
Լսողական սարք ստանալու համար անձը կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը պետք է դիմի սոցիալական ծառայությունների տարածքային մարմին (ՍԾՏՄ)` ներկայացնելով սուրդոլոգի եզրակացությունը, անձնագիրը, մինչև 16 տարեկանների համար` ծնողներից մեկի անձնագիրը և երեխայի ծննդյան վկայականը, տարիքային կենսաթոշակառուները` կենսաթոշակի վկայականը, հաշմանդամները` հաշմանդամության քաղվածք-տեղեկանքը, իսկ հաշմանդամներն առաջին անգամ ստանալու դեպքում` վերականգնողական անհատական ծրագիրը` ՎԱԾ (բժշկասոցիալական փորձաքննության տարածքային հանձնաժողովից): ՍԾՏՄ-ն քաղաքացուն հատկացնում է տեղեկանք` «Պրոթեզաօրթոպեդիկ» ՍՊԸ-ից լսողական սարք ստանալու համար (հասցեն` Ծարավ-Աղբյուրի 55ա):

Հարց 15. Ին՞չ ժամկետով է հատկացվում լսողական սարքը:
Լսողական սարքը հատկացվում է 3 տարի ժամկետով:

Հարց 16. Որտե՞ղ և ինչպե՞ս դիմել հաշմանդամ ճանաչվելու համար:
Հաշմանդամ ճանաչվելու համար պետք է դիմել տարածքային պոլիկլինիկա, որտեղ անհրաժեշտության դեպքում կլրացվի բժշկասոցիալական փորձաքննության ուղեգիր` 88 ձև, որը պետք է ներկայացնել տարածքային բժշկասոցիալական փորձաքննության հանձնաժողով (ԲՍՓՀ): Կրկնակի փորձաքննության դեպքում հաշմանդամը կարող է անմիջապես դիմել ԲՍՓՀ:

Հարց 17. Ո՞ր իրավական ակտով են սահմանված զին-հաշմանդամների իրավունքներն ու արտոնությունները:
Զին-հաշմանդամների իրավունքներն ու արտոնությունները սահմանված են «Զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական ապահովության մասին» ՀՀ օրենքով:

Հարց 18. Ովքե՞ր են Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներին հավասարեցված անձինք:
Այլ պետություններում մարտական գործողությունների մասնակցածները:

Հարց 19. Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին թիկունքում անբասիր աշխատանքի համար նախկին ԽՍՀՄ մեդալներով և շքանշաններով պարգևատրված անձինք ի՞նչ իրավունք ունեն:
Օգտվում են քաղաքային ուղևորատար տրանսպորտով անվճար երթևեկելու իրավունքից:

Հարց 20. Բացի բնակչության առանձին սոցիալական խմբերից, էլ ովքե՞ր են օգտվում պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալու իրավունքից:
Անապահովության 36,00 և ավել միավոր ունեցողները:

Հարց 21. Նախկին անհատական կենսաթոշակառուն ի՞նչ արտոնությունից է օգտվում:
Օգտվում են ջրամատակարարման, ջրահեռացման, աղբահանության, հեռախոսի և ռադիոյի բաժանորդային վարձերը 50% զեղչով վճարելու արտոնություններից:

Հարց 22. Հաշմանդամները պետական պատվերի շրջանակներում որտե՞ղ իրավունք ունեն ստանալու անվճար բժշկական օգնություն և սպասարկում:
Ստացիոնար բուժհիմնարկում և պոլիկլինիկայում:

Հարց 23. Ո՞վ և ինչպե՞ս կարող է ընդունվել տուն-ինտերնատ:
Տուն-ինտերնատ կարող է ընդունվել միայնակ, օրենսդրությամբ նախատեսված խնամողներ չունեցող կենսաթոշակառուն: Տուն-ինտերնատ ընդունվելու համար անհրաժեշտ է դիմել սոցիալական ծառայության տարածքային գործակալություն: Այստեղ լրացվում են անհրաժեշտ փաստաթղթեր, որոնք հետո պետք է ներկայացնել ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն` հաշվառվելու և ապա տուն-ինտերնատում տեղավորվելու համար:

Հարց 24. Որքա՞ն է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցների և հաշմանդամների համար պատվովճարի չափը:
Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների պատվավճարը 2008թ. հուլիսի 1-ից դարձել է 20.000 դրամ:

Հարց 25. Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցների և հաշմանդամների ո՞ր արտոնություններն են պահպանվել:
Պահպանվել են ՀՄՊ հաշմանդամ վետերանների կոմունալ ծառայությունների գծով որոշ արտոնություններ` բնակարանի, աղբահանության, հեռախոսի և ռադիոյի բաժանորդային վարձերը 50 տոկոս զեղչով վճարելու, ինչպես նաև պետական պատվերի շրջանակում անվճար բուժօգնություն և բուժսպասարկում, այդ թվումª դեղորայք ստանալու արտոնությունները: Պահպանվել է նաև ՀՄՊ վետերանների ԱՊՀ անդամ երկրների տարածքում արտոնյալ պայմաններով, տարին մեկ անգամ կտրոններով երթևեկելու արտոնությունը:

Հարց 26. Զինհաշմանդամները և զոհված (մահացած) զինծառայողների ընտանիքի անդամները ի՞նչ արտոնություններից են օգտվում:
Հաշմանդամ դարձած զինծառայողին գազի, ջրամատակարարման ծառայություններից և տրանսպորտից օգտվելու համար 2009թ. հունվարի 1-ից տրամադրվում է դրամական օգնություն` ամսական 9100 դրամի չափով: Ծառայողական պարտականությունների կատարման ժամանակ զոհված (մահացած) զինծառայողի ընտանիքին (ամուսնուն, ծնողներին, ինչպես նաև օրենքով սահմանված` կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակի իրավունք ունեցող ընտանիքների անդամներին) տրամադրվում է դրամական օգնություն` ամսական 9100 դրամի չափով: Եթե ընտանիքի անդամների թիվը հինգից ավելի է, հինգից ավելի յուրաքանչյուր անձի համար լրացուցիչ տրվում է 3000 դրամ: Նշված անձինք օգտվում են ջրահեռացման, աղբահանության և ռադիոյի բաժանորդային վարձերը 50 տոկոս զեղչով վճարելու իրավունքից:

Հարց 27. Ովքե՞ր կարող են ստանալ տնային պայմաններում սոցիալական սպասարկման ծառայություն:
Ծառայությունից կարող են օգտվել ծերության սոց. կենսաթոշակային տարիքի հասած միայնակ կենսաթոշակառուները և միայնակ չափահաս հաշմանդամները` դիմելով սոցիալական ծառայության տարածքային գործակալություն կամ "Տնային պայմաններում միայնակ տարեցների և հաշմանդամների սոցիալական սպասարկման կենտրոն"(Հարավ-Արևմտյան Բ-1 թաղամաս, հեռ.` 74-04-02):

Հարց 28. Ովքե՞ր ունեն պատվովճար ստանալու իրավունք:
Պատվովճար ստանալու իրավունք ունեն Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանները:

Հարց 29. Ի՞նչ արտոնություններից են օգտվում բռնադատվածները:
Բռնադատվածները` համաձայն "Բռնադատվածների մասին" ՀՀ օրենքի, օգտվում են հետևյալ արտոնություններից.

• ներքաղաքային էլեկտրատրանսպորտով անվճար երթևեկելու,
• բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք ունենալու դեպքում, նախկին բնակության կամ վերջին 3 տարվա մշտական բնակության վայրում, բնակարանային անհատական շինարարության կամ տուն գնելու նպատակով   արտոնյալ պայմաններով երկարաժամկետ վարկ ստանալու, որի համար նախարարություն պետք է ներկայացնել բռնադատվածի վկայականի պատճենը, արդարացման տեղեկանքը և ընտանիքի կազմի և բնակարանային պայմանների մասին տեղեկանք` /բնակարանային պայմանների կարիքավորության չափանիշ է համարվում, երբ ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամին բաժին ընկնող բնակմակերեսը չի գերեզանցում 5 քառ.մետրը /, իսկ անավարտ կամ վթարային  բնակելի տուն ունենալու դեպքում` շինարարության պատրաստվածության կամ վթարայնության աստիճանի վերաբերյալ տեղեկանք` տրված Հայպետսեյսմշինից,
• հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի 12-պատիկի չափով միանվագ դրամական    փոխհատուցում ստանալու, որի համար նախարարություն պետք է ներկայացնել բռնադատվածի վկայականի և անձնագրի պատճեները,
• պետական պատվերի շրջանակում անվճար բուժօգնություն և 50% զեղչով դեղորայք ստանալու արտոնություններից:

Բռնադատվածների առաջին հերթի ժառանգներն օգտվում են միայն արտոնյալ պայմաններով երկարաժամկետ վարկ ստանալու արտոնությունից:

Հարց 30. Որքա՞ն է Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների դրամական օգնության չափը:
ՀՄՊ հաշմանդամների և նրանց հավասարեցված անձինք ստանում են 6.800 դրամ, իսկ ՀՄՊ մասնակից վետերանները և նրանց հավասարեցված անձինք` 4.500 դրամ: